Сиыр етін экспорттауға қойылған шектеулер мал шаруашылығының құлдырауына алып келеді: Қазақстанның Мал өсірушілер одағы мемлекеттік саясатты қайта қарауды сұрайды
2019 жылдан бері жалғасып келе жатқан тыйымдар мен шектеулер саясаты қазірдің өзінде теріс нәтижесін беруде.
Ішкі нарықтағы бағаны тұрақтандыруға тиіс болған ет экспортына квота енгізу саланың ұзақ мерзімге тұралап қалуына әкелуі мүмкін. Мұндай пікірді Қазақстанның Мал өсірушілер одағының директоры Дәурен Салықов ет нарығын мемлекеттік реттеу шараларын талқылау барысында білдірді.
Қазақстанда жыл басынан бері сиыр етін экспорттауға қайтадан қатаң шектеулер енгізілді. Ауыл шаруашылығы министрлігінің мәліметінше, квоталау ішкі тұтынушыны қорғауға және «өнімсіз делдалдармен» күресуге бағытталған. Алайда, сала өкілдері 2019 жылдан бері жалғасып келе жатқан тыйымдар мен шектеулер саясатының қазірдің өзінде теріс салдарға әкеліп отырғанын ескертеді.
Инвестициялық тартымдылыққа соққы
Дәурен Салықовтың айтуынша, тұрақты түрде енгізілетін «қорғаныш» сипатындағы шаралар инвесторлар үшін белгісіздік жағдайын қалыптастырады. Оның сөзінше, етті мал шаруашылығына келетін кез келген бизнес алдымен экспорттық әлеуетке бағдарланады.
«Кез келген шектеу – инвестор үшін тәуекел. Ертең өз өнімін экспорттай алмайтынын біле тұра, бұл салаға кім келеді? Біз жабық ел бейнесінен арылуымыз керек», – деді Қазақстанның Мал өсірушілер одағының басшысы.
Ол шектеулер саясаты салдарынан елдегі мал басының саны мен өндіріс көлемі азаю үрдісін көрсетіп отырғанын атап өтті. Ал, кең байтақ далалар бос қалып, мемлекетке валюталық түсім әкелетін мүмкіндіктер пайдаланылмай отыр.
Мәселе экспортта емес, өзіндік құнда
Сарапшының пікірінше, үкімет шектеулерді ақтау үшін алға тартатын дүкендердегі ет бағасының өсуі экспортқа емес, өндірістің өзіндік құнының объективті түрде қымбаттауына байланысты. Фермер шығындарының шамамен 60%-ы жем-шөпке тиесілі, ал олардың бағасы импорттық техника, тұқым мен тыңайтқыштардың қымбаттауына байланысты өсуде.
«Тыйым салу саланың дамуына жол бермейді. Біз бірнеше рет айттық: тыйымдар – уақытша шара, ол түбегейлі мәселелерді шешпейді», – деп түсіндірді Салықов.
Квоталарды бөлу шарттары да айтарлықтай сынға ұшырады. Қазір экспортқа тек бір мезгілде әрі ет комбинатына, әрі жеке бордақылау алаңына ие кәсіпорындар ғана шыға алады. Талқылауға қатысушылардың пікірінше, бұл бәсекелестікті шектеп, нарықтағы ойыншылардың басым бөлігін шетте қалдырады.
Баламалы жол ретінде Дәурен Салықов қатаң квоталардан бас тартып, неғұрлым ашық нарықтық реттеуге көшуді ұсынды.
«Экспортты лицензиялау арқылы реттеуге болады. Міндетті түрде әрі ет комбинатының, әрі бордақылау алаңының қатар болу талабын алып тастау керек. Бұл салаға тыныс беріп, дамуына мүмкіндік жасайды», – деді сарапшы.
Статистика АШМ уәждеріне қарсы
Ауыл шаруашылығы министрлігі өткен жылдың 10 айында сиыр етінің экспорты 30 мың тоннаға жетіп, «рекордтық» көрсеткішке жетті деп мәлімдегенімен, сала мамандары 2018 жылы бұл көлем әлдеқайда жоғары болғанын еске салады. Осы деректер аясында соңғы екі жылда Қазақстанда шамамен 24 мың фермерлік шаруашылықтың жұмысын тоқтатқаны туралы алаңдатарлық статистика келтірілуде.
Мал өсірушілер одағы үкіметті қалалық тұтынушылардың мүддесі мен ауылдағы өндірушілердің қажеттілігі арасында теңгерім табуға шақырып отыр. Бұл – бағаны қысқа мерзімде ұстап тұру үшін отандық фермерлердің түпкілікті күйреуіне жол бермеу үшін қажет.
ҰКП ұстанымы
«Атамекен» Ұлттық кәсіпкерлер палатасы да осындай ұстанымда. Ресми статистикаға сәйкес, 2025 жылдың он айында елімізде 318 мың тонна сиыр еті өндіріліп, өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда (313,8 мың тонна) 4 мың тоннаға артқан. Ішкі етпен қамтамасыз ету деңгейі 105,6 пайызды құрайды.
Аталған көрсеткіштер сиыр етін өндіру мен экспортты одан әрі кеңейту үшін жеткілікті өндірістік әлеуетті көрсетеді, бұл ретте ішкі нарықта тапшылық қаупі жоқ.
ҰКП бизнес позицияларын дұрыс ескермей экспорттық саясатты тұрақты өзгерту экономикалық тұрақсыздықтың қосымша тәуекелдерін тудыратынын, бизнес жағдайларының болжамдылығын төмендететінін және агроөнеркәсіп кешенінің инвестициялық тартымдылығына теріс әсер ететінін атап өтеді.
Ірі қара мал басының өсуін және ішкі нарықты толық қамтамасыз етуді ескере отырып, Ұлттық кәсіпкерлер палатасы теңгерімді және нарықтық реттеу тетіктеріне көшуді ұсынып, ірі қара мал етін экспорттауға сандық шектеулер (квота) енгізуді орынсыз деп санайды.
Пікір қалдыру:
Пікірлер: